Commoning the commons: come on!

Het wordt een heuglijke dag! Op 4 oktober vieren we de commons in Vlaanderen. Een initiatief van de enthousiaste bende van Commons Lab in Antwerpen. 

Wij nemen hier heel graag aan deel. Omdat we geloven in de kracht van commons. We willen mee helpen zichtbaar maken dat collectieve bedrijvigheid bestaat. Open Commons dag vindt plaats op open bedrijvendag. Dat is een statement. Omdat gemeenschappen, net als bedrijven ook heel wat maatschappelijke meerwaarde creëren. Er zit ondernemerszin, vakmanschap en organisatiekracht in al die groepen die samen zorg dragen en zo heel wat onzichtbare of ondergesneeuwde belangen naar de oppervlakte halen. Commoners laten zich niet kisten. Zij staan voor hun zaak, zij geloven in transitie en durven tegelijkertijd vooruitgang kritisch bekijken.

Wat hen vooral kenmerkt is dat ze nooit alleen op de foto staan.

Omdat ze nooit alleen zíjn. Zij laden hun krachtveld op aan het samen zijn. Zijn ZIJN collectief.

En nu verwacht je misschien een titel: Wat zijn commons? Laten we de vraag van schouder verleggen:

Wat maakt iets tot een commons?  

Eerst kijken we naar wat er precies gedeeld wordt. Dat kan eigenlijk vanalles zijn, materieel of niet. Zorg bijvoorbeeld, maar ook appels.

Dan kijken we naar wie er betrokken is. En ook naar wie niet betrokken is. Mens en meer-dan-mens. Zelfs naar wie geraakt wordt zonder betrokken te zijn. 

We kijken naar hoe we zorgen. Wie zorgt voor wat en wie zorgt voor de grenzen? 

Dan kijken we dieper. Hoe gaan we met elkaar om? Hoe ontstaat vertrouwen en wederkerigheid? Hoe gaan we om met verschillen? 

Dit opent al direct een volgende vraag: hoe beslissen we? Waarover? Hoe zit het met macht en wie kan beslissingen betwisten? 

En tot slot

Hoe kunnen we de commons in beweging houden? Levend houden. Kunnen we ook de regels zelf kritisch bevragen en waar nodig ook echt vormgeven?

Eigenlijjk gaat veel in een commons over handelingsvermogen. Meer nog dan over autonomie. We onderzoeken in Timelab wat de drempels zijn voor het handelingsvermogen van mensen. We willen begrijpen wat collectief organiseren van ons vraagt en welke 'geletterheid' we hieromtrent kunnen ontwikkelen. 

Commons Literacy

Deze geletterdheid is leren zien hoe samen georganiseerd wordt én leren om daarin handelingsvermogen te ontwikkelen. Het is het vermogen om te herkennen, bespreken en vormgeven hoe toegang en uitsluiting werkt, hoe macht en besluitvorming zich nestelt, hoe rollen en verantwoordelijkheden zichtbaar worden, hoe zorg en onderhoud kan bestaan, hoe eigenaarschap zich ontvouwt, hoe wederkerigheid zich verhoudt tot conflict en verschil. Hoe grenzen en afhankelijkheden drijvers zijn. Hoe we leren een eigen positie binnen een groep aan te nemen wanneer we alleen kunnen terugvallen op ons menszijn zonder dat positie, expertise, functie of bezit automatisch bepaalt hoeveel zeggenschap iemand heeft.

Op de plek

We willen leren lezen wat er gebeurt wanneer mensen iets samen proberen te doen. Als ontwerpende groep makers willen we weten hoe de ruimte waarin we ons bevinden hierin een rol speelt. Kunnen we een plek zo maken dat ze mogelijk maakt, maar soms ook bewust spanning oproept? Omdat we hierdoor leren waar de echte obstakels zitten. Onze projecten hebben een zeer specifiek doel. Ze lossen geen wereldproblemen op. Ze vertrekken zelfs niet van een probleem. Een vooraf vastgelegde probleemdefinitie die vervolgens bepaalt wie relevant is en welke oplossing gezocht wordt, vernauwt de blik. Onze projecten zijn als een medium om in dialoog te gaan en verschillende perspectieven te verzamelen, in gelijkwaardigheid. Neem nu het waterlab. Je kan dit zien als een functionele waterzuiveringsinstallatie in het gebouw. Onze chef ziet dit al een bron voor de dranken in de bar. De loodgieter zag dit als een uitdaging om de hele buizerie als tentoonstelling op te bouwen. De ingenieurs zien dit als een kans om inzicht te krijgen in een werkende installatie op deze schaal. De beleidsmakers zien dit als een kritische reflectie op klimaattransities zonder aandacht voor sociale ongelijkheid. De bezoeker ziet dit als hoop en inspiratie. De kunstenaar ziet dit als een kans om gehoord te worden. De ontwerper ziet dit als een opdracht waarin circulaire thema's samen komen. Je kan beslist nog vele lenzen bedenken. Hoe organiseren we een situatie, een plek waarin die verschillende perspectieven daadwerkelijk invloed kunnen hebben? Dat is wat we doen in Timelab.

Transactioneel

Commoning is dus meer dan een beweging van privaat naar gedeeld naar commons. Er zit onder deze laag een 2de laag, deze van transactioneel maar participatief, naar relationeel naar commoning. en deze twee lagen lopen lang niet altijd even snel. Transactionele logica zit diep ingebakken in de systemen en gewoontes waarmee we ons organiseren.  Het is een systemische manier van handelen, maar het hoeft niet ingewikkeld te zijn. Steeds beter leren we van anderen, in dialoog, welke kennis ons helpt onze droom waar te maken. Een wereld waarin iedereen zichzelf kan zijn en waarin we bewust en kritisch mogen omspringen met wat er is. Niet om radicaal te zijn, maar omdat we geloven dat beweging nodig is om niet vast te roesten. Oefenen, oefenen, oefenen, Leren, falen en opnieuw proberen. In de komende weken staan oefensessies Open Space Technologie en Warm Data Lab op de planning. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van oefenkansen om onze relationele vaardigheden te versterken en commoning in de praktijk te brengen. Bezoek onze plek, neem deel aan de workshop en ga mee op onderzoek.